Từ cấy truyền thống sang gieo sạ cơ giới
Trong nhiều thập kỷ, nông dân trồng lúa ở Đồng bằng sông Hồng dựa vào cấy tay. Phương thức này thâm dụng lao động và tốn kém. Dữ liệu của IRRI cho thấy chi phí cấy truyền thống lên tới khoảng 10 triệu VND mỗi héc-ta. Ngược lại, kết hợp gieo sạ trực tiếp bằng cơ giới (mDSR) và bón phân sâu (FDP) chỉ cần khoảng 1,5 triệu VND mỗi héc-ta—một khoảng cách rất lớn đối với nông dân nhỏ.
Dự án Fertilize Right (FerRight), do Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ tài trợ, được triển khai tại ba điểm ở Đồng bằng sông Hồng: Hưng Yên, Hải Phòng và Ninh Bình. Kết quả mô hình trình diễn vụ xuân 2026 cho thấy năng suất cao hơn 25–30% và lợi nhuận tăng đáng kể.
Hiệu quả đo được ở cấp nông dân
Thay đổi trên đồng ruộng là rõ ràng. Tại Hải Phòng, Chủ tịch Hội Nông dân xã Tân An ghi nhận nông dân địa phương thường dùng 15–16 kg phân bón mỗi sào (khoảng 70–80 kg N/ha). Với mô hình mDSR-FDP, con số này giảm xuống còn 10 kg/sào (khoảng 55 kg N/ha). Điều quan trọng là năng suất không giảm—thậm chí tăng lên 0,27–0,28 tấn thóc khô mỗi sào, và lợi nhuận tăng thêm khoảng 500.000 VND/sào.
Tại Ninh Bình, Giám đốc Hợp tác xã Nam Cường tiết lộ điều khiến nông dân ngạc nhiên nhất không phải là máy móc, mà là việc thấy lúa phát triển tốt chỉ với một lần bón phân—ít hơn 40% so với thực hành truyền thống. Sau một vụ mùa thành công, nông dân đã chủ động đề nghị mở rộng mô hình.
Tích hợp công nghệ, không phải một đổi mới đơn lẻ
Thành công của FerRight không đến từ một kỹ thuật duy nhất. Theo cán bộ Phòng Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Hưng Yên, kết quả đó là sản phẩm của “tích hợp đồng bộ”. Mô hình kết hợp gieo sạ cơ giới và bón phân sâu với tưới ướt khô xen kẽ (AWD), quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), và tái chế rơm rạ sau thu hoạch thành phân hữu cơ.
Cách tiếp cận tổng hợp này cung cấp lộ trình có thể mở rộng cho sản xuất lúa thích ứng khí hậu. Tuy nhiên, thách thức tiếp theo là mở rộng thành công khu vực thành thực tiễn quốc gia. Diễn đàn FerRight cũng thành lập nền tảng mạng lưới đa bên liên quan kết nối nông dân nhỏ, nhà cung cấp công nghệ quốc tế và đối tác thương mại, giúp doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận trực tiếp công nghệ và vật tư Hoa Kỳ.
Vì sao FerRight quan trọng với lộ trình 1 triệu ha
Chương trình 1 triệu ha lúa phát thải thấp đặt mục tiêu 1 triệu héc-ta vào năm 2030. FerRight cho thấy giảm phân bón không nhất thiết phải đánh đổi năng suất. Nếu mô hình này được nhân rộng, nó có tiềm năng trở thành một trong những can thiệp tiết kiệm chi phí nhất trong danh mục hiện đại hóa nông nghiệp Việt Nam—không phải vì công nghệ cao siêu, mà vì công nghệ phải chăng và tác động trực tiếp đến túi tiền nông dân.